Alles over UV: van zonnebrand tot schaduw zoeken

Ook al besteden we over het algemeen veel aandacht aan de verzorging van onze huid, één belangrijke invloed blijft daarbij vaak wat meer buiten beeld: UV-straling.

We kijken meestal naar ingrediënten, letten op hoe een product aanvoelt en kiezen bewust voor een goede reiniging, serums en dag- en nachtverzorging.

Bij zonnebrand gaat de aandacht toch vaak als eerste naar de SPF op de verpakking. Factor 30 of factor 50 voelt duidelijk en vertrouwd, maar die factor vertelt maar een deel van het verhaal.

UVA en UVB: wat is het ook alweer en wat is het verschil?

Ken je dat gevoel als je huid na een dag buiten warm, rood en trekkerig aanvoelt? Dat is vooral het effect van UVB-straling. UVB bereikt vooral de bovenste lagen van je huid en speelt een grote rol bij zonverbranding.

UVB heeft ook een andere kant: deze straling zet in de huid de aanmaak van vitamine D3 in gang. UVB heeft dus twee kanten: dezelfde straling die je huid kan verbranden, helpt je lichaam ook om vitamine D aan te maken.

UVA is anders. Die straling merk je veel minder direct. Je huid wordt er niet per se rood van, terwijl UVA wel dieper in de huid doordringt en onder andere invloed heeft op stevigheid, elasticiteit en huidveroudering.

Een handig ezelsbruggetje is: A van UVA = Aging en B van UVB = Burning. Het is een versimpeling, maar het helpt om het verschil te onthouden: UVA speelt een grote rol bij huidveroudering, terwijl UVB sterker samenhangt met zonverbranding.

Je huid hoeft dus niet verbrand te zijn om UV te hebben ontvangen. Een deel van wat zonlicht met je huid doet, kun je meteen zien of voelen. Een ander deel blijft veel langer buiten beeld.

Kijk je bij zonnebrand ook verder dan de SPF?

Waarschijnlijk kijk je bij het kiezen van zonnebrand als eerste naar de factor. Heel logisch: SPF 30 of 50 is duidelijk en makkelijk te vergelijken. Maar heb je weleens gelet op het kleine UVA-logo op de verpakking?

SPF zegt vooral iets over de bescherming tegen UVB, de straling die je huid kan laten verbranden. Het kleine UVA-logo op de verpakking laat zien dat het product daarnaast ook bescherming biedt tegen UVA.

Dat kleine symbool is dus minstens zo interessant om even naar te zoeken als het grote getal op de voorkant.

Pak je zonnebrand er maar eens bij. Grote kans dat je de SPF direct kunt noemen, maar weet je ook waar het UVA-logo staat?

Een kwartiertje buiten is iets anders dan een middag op het terras

Op een vrije dag loop je misschien even door de winkelstraat, werk je wat in de tuin en maak je later nog een wandeling. Geen van die momenten voelt als een echte ‘dag in de zon’, maar samen ben je ongemerkt best een tijd buiten.

Hoelang je huid aan UV wordt blootgesteld telt dus mee, ook als die buitentijd verspreid over de dag ontstaat. Dat is iets anders dan één lang moment op het strand of op een terras, maar het telt wel degelijk op.

Je hoeft daar geen schema van te maken. Het helpt vooral om te beseffen dat zonblootstelling niet alleen ontstaat op momenten waarop je bewust besluit in de zon te gaan zitten. Ook een gewone vrije dag kan behoorlijk wat buitentijd bevatten.

Hoeveel bescherming geeft je kleding eigenlijk?

Kleding is een makkelijke manier om een deel van je huid tegen UV te beschermen. Een T-shirt, blouse of jurk bedekt al veel huid en kan daardoor een fijne aanvulling zijn op zonnebrand.

Die luchtige zomerblouse of jurk voelt op een warme dag natuurlijk heerlijk, maar een heel dunne stof houdt meestal minder UV tegen dan materiaal dat wat dichter geweven is. Je hoeft daarvoor niet naar zware kleding te grijpen. Een luchtige blouse van een dichter geweven katoen of linnen kan prettig blijven dragen en toch meer UV tegenhouden dan een heel dun, doorschijnend zomerstofje.

Een simpele check is om de stof eens tegen het licht te houden. Schijnt er heel gemakkelijk veel licht doorheen, dan biedt die stof meestal minder bescherming tegen UV.

Voor dagen waarop je echt lang buiten bent, kan UV-werende kleding nog een optie zijn. Die is speciaal gemaakt om meer UV tegen te houden, zonder dat het meteen zwaar of warm hoeft te zijn.

Hoeveel doet schaduw eigenlijk?

Onder een parasol of boom voelt de zon meteen minder fel. Dat is prettig, zeker op warme dagen. Toch betekent schaduw niet dat je huid helemaal geen UV meer krijgt.

Een deel van de straling bereikt je namelijk indirect, bijvoorbeeld via de lucht of door weerkaatsing vanaf water, zand of lichte oppervlakken. Daarom kun je ook op een beschut terras of onder een parasol nog steeds UV op je huid krijgen.

Schaduw is vooral handig omdat je de directe zon ermee vermindert, zonder dat je meteen naar binnen hoeft. Zeker als je lang buiten bent, kan dat een fijne manier zijn om het voor je huid wat rustiger te maken.

Wanneer heeft opnieuw smeren echt zin?

Zonnebrand biedt niet de hele dag automatisch dezelfde bescherming. Zwemmen en afdrogen zijn duidelijke momenten waarop opnieuw smeren logisch is, maar ook transpiratie, wrijving en langere tijd buiten kunnen invloed hebben op hoe goed je nog beschermd bent.

Een vaste klokregel kan helpen, maar je dag zelf zegt ook veel. Ben je actief geweest, heb je gezwommen, veel gezweet of ben je al uren buiten? Dan is opnieuw smeren een logische stap.

Wat zit er eigenlijk in je zonnebrand?

Draai een fles zonnebrand om en de kans is groot dat je naar een ingrediëntenlijst kijkt waar je weinig wijs uit wordt. Zinkoxide en titaniumdioxide zijn misschien nog herkenbaar, maar bij de namen van andere UV-filters wordt het al snel een stuk ingewikkelder.

Toch is het interessant om te weten welke UV-filters er in je zonnebrand zitten, want daarin bestaan behoorlijk wat verschillen.

Grofweg worden UV-filters verdeeld in twee groepen: minerale en chemische filters.

Mineraal of chemisch: wat kies je?

Bij zonnebrand kom je meestal minerale of chemische UV-filters tegen. Beide soorten beschermen de huid tegen UV-straling, maar ze verschillen in samenstelling en eigenschappen.

Minerale filters, zoals zinkoxide en titaniumdioxide, absorberen een groot deel van de UV-straling en verstrooien of reflecteren daarnaast een klein deel. Chemische filters nemen UV-straling op en zetten die om in een kleine hoeveelheid warmte, die de huid vervolgens weer afgeeft.

Minerale filters

·        worden vaak goed verdragen door een gevoelige huid;

·        kunnen een witte waas achterlaten, al verschilt dat sterk per product;

·        zinkoxide kan bescherming bieden tegen zowel UVA als UVB;

·      mineraal betekent niet automatisch dat een zonnebrand ook beter is voor het milieu. Daarbij speelt ook de samenstelling van het totale product een rol.

Chemische filters

·        maken vaak lichtere en transparantere zonnebrand mogelijk;

·        verschillen onderling sterk in eigenschappen;

·        bij sommige filters bestaan zorgen over mogelijke hormoonverstorende eigenschappen of invloed op het watermilieu;

·        nieuwere chemische filters kunnen andere eigenschappen hebben dan oudere generaties, bijvoorbeeld op het gebied van stabiliteit, UVA-bescherming en milieu-impact.

De keuze is dus minder zwart-wit dan de termen ‘mineraal’ en ‘chemisch’ soms doen vermoeden. Binnen beide groepen bestaan verschillen, waardoor het vooral zinvol is om te kijken naar de gebruikte filters en de totale samenstelling van het product.

Wie bewust kiest voor een minerale zonnebrand, kan bijvoorbeeld kijken naar Odylique. Deze zonnebrand gebruikt zinkoxide als UV-filter.

Beschermen hoort ook bij je huid kennen

Zonnebrand, kleding en schaduw helpen om je huid tegen UV te beschermen. Een ander onderdeel van goed voor je huid zorgen is weten hoe je eigen huid eruitziet.

Wie regelmatig naar zijn huid kijkt, weet welke moedervlekken en plekjes er al langere tijd zitten. Daardoor valt het eerder op wanneer iets verandert of er ineens anders uitziet dan je gewend bent.

Bij twijfel is een huisarts of dermatoloog de juiste persoon om zo’n verandering te beoordelen. Een huidcheck draait dus niet om zelf bepalen wat een plekje betekent, maar om veranderingen eerder kunnen herkennen.

Zonbescherming hoeft geen ingewikkeld project te worden

Bewust omgaan met UV zit vaak in heel gewone keuzes: hoelang je buiten bent, hoeveel huid bedekt is, of je schaduw kunt opzoeken en welke zonnebrand je gebruikt.

Als je die factoren een beetje kent, hoef je niet steeds opnieuw uit te zoeken wat verstandig is. Je kunt per dag gewoon kijken wat past bij wat je gaat doen.

Goed voor je huid zorgen begint niet alleen bij wat je erop smeert, maar ook bij begrijpen wat je huid dagelijks te verwerken krijgt.

Over de gastauteur

Safiera van Herk-Hoff is oprichter van leefinregie.nl, een platform dat ontstond nadat haar partner Arnaud de diagnose melanoom kreeg. Die ervaring veranderde hoe zij samen naar gezondheid en dagelijkse keuzes kijken. Op Leef in Regie delen Safiera en Arnaud hun ervaringen met leven na melanoom, kennis over de ziekte en praktische inzichten rond voeding, leefstijl, persoonlijke verzorging en leefomgeving. Hun uitgangspunt is dat gezondheid niet volledig maakbaar is, maar dat je wel bewust kunt kijken naar de keuzes die invloed hebben op hoe je leeft en voor je lichaam zorgt.

Bronnen

RIVM – informatie over UV-straling, zonkracht, UVA en UVB en zonbescherming: https://www.rivm.nl/zonkracht

KWF Kankerbestrijding – informatie over UV, huidkanker en bescherming met zonnebrand, kleding en schaduw: https://www.kwf.nl/kanker-voorkomen/zonbescherming

Thuisarts – medisch gecontroleerde informatie over moedervlekken, huidveranderingen en huidcontrole: https://www.thuisarts.nl/moedervlekken

European Commission / SCCS – wetenschappelijke beoordeling van homosalate als UV-filter, met aandacht voor mogelijke hormoonverstorende eigenschappen: https://health.ec.europa.eu/publications/scientific-advice-safety-homosalate-cas-no-118-56-9-ec-no-204-260-8-uv-filter-cosmetic-products_en

Photochemistry and Photobiology / PubMed – wetenschappelijke review over ontwikkelingen in moderne chemische UV-filters, waaronder UVA-bescherming, stabiliteit en milieu-impact: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41909934/